POLDOX

educatief documentaire platform

» docenten

Niek Koppen

Na de middelbare school in Hengelo volgt Niek Koppen de De filmacademie, waar hij in 1981 afstudeert in regie, productie en montage. Als productieassistent werkt Koppen al in 1977 mee aan Het debuut van Nouchka van Brakel. Het productiewerk zet hij voort als opname- en productieleider voor films als De Anna, De pretenders en De wisselwachter. Als scenarioschrijver en regisseur werkt hij aan programma’s als De wereld is van Thomas Finke, Achterwerk in de kast en het bekroonde Wie was je opa’s opa opa.
Via een kort artikel komt Niek Koppen begin jaren ’90 het verhaal van de eerste zwarte wereldkampioen halfzwaargewicht boksen: Battling Siki. De korte levensgeschiedenis van deze Senegalese man voert van Afrika naar Europa en vervolgens naar de VS waar hij in 1925, drie jaar na zijn overwinning op het Franse idool George Carpentier, zelfmoord pleegt. Koppen wordt door de vele blanco’s in Siki’s levensloopbeschrijving zo in zijn verbeelding geprikkeld, dat hij besluit het verhaal te gaan onderzoeken en te verfilmen. In 1992 wordt de documentaire Siki vol enthousiasme door het Nederlands filmpubliek ontvangen.

Meer dan drie jaar werkt Koppen aan De slag in de Javazee, een oral history documentaire over een gevecht tussen een Japanse vloot en een veertien schepen tellende geallieerde vloot op 27 januari 1942. De hele geallieerde vloot komt tot zinken. Koppen laat overlevenden samen de slag van het begin tot het eind vertellen, tot in de kleinste details.

Oud producentenvriend Kees Ryninks benadert Niek Koppen in 1996 voor een documentaire over de vossenjacht in Midden-Engeland. Ryninks krijgt de politiek gevoelige film bij de Engelse omroepen niet verkocht en heeft besloten een Nederlandse financier en regisseur te zoeken. Een jaar lang volgt Koppen daarop de meester en zijn twee assistenten van jachtvereniging Ludlow Hunt. Koppen heeft bewust geen oog voor het ethische vraagstuk rond het toelaten of verbieden van de jacht, zo vertelt hij in een interview in De Filmkrant (november 1997): ‘’Het doden van dieren, daar moest de film over gaan. Wat me het meeste opviel is dat de hondenverzorger de hele dag met de dood bezig is. Dat voortdurende omgaan met de dood wilde ik ontmythologiseren, plat maken: dit is een man die de huid van beesten stroopt, hun kadavers in stukken hakt en ze aan de honden voert. Dat wilde ik precies zo laten zien als het is, gewoon registreren.’’ Twee dagen na het Lagerhuis debat over een mogelijk wettelijk verbod van de vossenjacht, heeft The Hunt zijn wereldpremière tijdens het IDFA ‘97.

Een jaar later verschijnt Koppen’s documentaire De keuken van Kok. De filmmaker heeft de PvdA vijftig dagen gevolgd tijdens de verkiezingscampagne van 1998. Inspiratiebron voor de film is Richard Pennebakers The War Room een intiem en direct verslag van Clintons verkiezingscampagne in 1992. Koppen krijgt als eerste filmmaker toegang tot het campagnebureau van de partij.

In 2001 maakt Koppen een film over Toneelgroep Amsterdam [[TGA]. Koppen brengt zijn camera binnen op het moment dat de machtsoverdracht plaatsvindt van artistiek leider Gerardjan Rijnders naar algemeen directeur Ivo van Hove. Drie jaar later volgt een film over de geschiedenis van de Nederlandse dans Holland Danst!.

Winnen is belangrijker dan meedoen. Zo luidt de door de Nederlandse hockeymeisjes voorgestelde documentairetitel, van de film die inmiddels bekend staat als Goud. In de in 2007 uitgekomen documentaire staat opnieuw een groepsproces centraal: Koppen filmt de hockeymeisjes in de twee maanden vooraf en tijdens het wereldkampioenschap in Madrid. Koppen mag overal filmen waar coach Marc Lammers komt en op de weinige plaatsen die overblijven, is researcher Esther Gaarlandt aanwezig. Als de filmmaker in een interview in De Volkskrant wordt gevraagd wat hem daar nu aan fascineert, zegt hij ‘duidelijkheid’. De doelstelling is simpelweg: goud. De vraag die een film oplevert is: hoe kom je daar? De hockysters en de film blijken succesvol: de meiden krijgen een gouden medaille, Koppen een gouden kalf.

In 1999 starten producent Jan de Ruiter, researcher Renée van der Grinten en Niek Koppen het filmproductiebedrijf’ Selfmade films. In 2007 wordt Koppen hoofd Documentaire bij het Filmfonds, een aanstelling voor een periode van vijf jaar, met ongeveer twee miljoen jaarlijks aan budget. Voor Poldox gaf Koppen in 2005 een masterclass regie.

(bron: Beeld & Geluid)